«نقش کتابخانه‌ها در مقابله با بحران‌ها»

جامعة کتابداری آمریکای شمالی با چالش‌های متعددی در پی بلایای طبیعی و همه‌گیری‌‌ها در دهة اول قرن بیست‌ویکم مواجه شد؛ از سونامی و طوفان گرفته، تا همه‌گیری سارس. این بلایا نشان دادند که کتابخانه‌ها- به‌ویژه کتابخانه‌های علوم سلامت- در شرایط بحران به‌عنوان مراکز حیاتی اطلاعاتی و اجتماعی عمل می‌کنند. در این میان، دهه‌ها بود که تجربیات کتابداران در این زمینه مستندسازی نشده بود. لذا کتابخانة ملی پزشکی آمریکا[1] در سال ۲۰۰۷ طرح تاریخ شفاهی «نقش کتابخانه‌ها در مقابله با بحران‌ها»[2] را به اجرا درآورد، تا روایت‌های کتابداران را از این وقایع ثبت‌وضبط نماید. در طرح مذکور با ۳۷ کتابدار مصاحبه انجام شد. این کتابداران که در جایگاه‌های مختلف مدیریتی و کارشناسی در کتابخانه‌های عمومی، دانشگاهی، آموزشگاهی و تخصصی فعالیت داشتند، خدمات متنوع کتابداران را در شرایط بحران تشریح کردند.

طرح تاریخ شفاهی مذکور بر مبنای چهار سؤال کلیدی شکل گرفت: با چه نوع بحرانی روبه‌رو شدید؟ کتابداران کدام نقش‌‌های سنتی و غیرسنتی را ایفا کردند؟ خدمات کتابخانه پس‌از بحران چه تغییری کرد؟ کتابداران چه نقشی در برنامه‌ریزی برای مقابله با بلایا بر عهده داشتند؟

نقش‌های کلیدیِ برآمده از روایت‌های کتابداران مواردی نظیر حفاظت از اطلاعات، توسعة ابزارهای اطلاعاتی و تسهیل دسترسی به فناوری را در بر می‌‌گرفت. آنها ابزارهای جست‌وجوی پزشکی را به پزشکان اورژانس آموزش دادند، نرم‌افزارهای مدیریت بحران را ارزیابی و بهبود بخشیدند، کتابخانه‌های عمومی را به پناهگاه تبدیل کردند و همراه با وزارت بهداشت و مراکز کنترل بیماری در تمرین‌های شبیه‌سازیِ بحران شرکت کردند.

طرح پیش‌گفته نشان داد که تاریخ شفاهی ابزاری کارآمد به‌منظور مستندسازی تاریخ کتابداری به شمار می‌آید، زیرا فعالیت کتابداران به دلیل فوریت در شرایط بحران مستند نمی‌شود و اخبار رسمی نقش‌های غیرسنتی آنها را پوشش نمی‌دهد. تاریخ شفاهی این فرصت را فراهم آورد تا صدا و تجربه‌شان را در تاریخ حرفه ثبت کنند تا کتابداران جوان بدانند کتابخانه‌ها وظیفه‌ای خطیر در بحران‌ها بر عهده دارند و باید با شایستگی آن را به انجام رسانند. این پژوهش نه‌تنها مستنداتی از تجربیات زیسته ارائه می‌دهد، بلکه چارچوبی مفهومی برای برنامه‌ریزی استراتژیک آینده فراهم می‌آورد و زمینه‌ساز تقویت جایگاه کتابداران و ارتقای تاب‌آوری نظام‌های اطلاعاتی در بحران‌ها می‌شود. کتابداران با مهارت در سواد اطلاعاتی، سازماندهی دانش و اخلاق حرفه‌ای، می‌توانند معماران این تاب‌آوری باشند.

---

[1] . The National Library of Medicine

[2] . Library roles in disaster response

نظرات بسته شده است

«کتابدار سیاهپوست در آمریکا»

کتاب «کتابدار سیاهپوست در آمریکا: بازاندیشی‌ها،‌ مقاومت و بیداری مجدد»[1]، سال ۲۰۲۲ از سوی انتشارات لیتل‌فیلد و رومن[2] منتشر شد. شانتی بِرنز سیمپسون،[3] نیشل اِم. هیز،[4] آنا نِدومو[5] و شاندرا واکر[6]، از متخصصان کتابداری و اطلاع‌رسانی ویراستاری این اثر را بر عهده داشتند. این نسخه، سومین ویراست اثر مذکور است که از سوی رؤسا و اعضای مجمع سیاهپوستان انجمن کتابداران آمریکا (BCALA) تدوین و چاپ شده است. این کتاب با هدف مستندسازی تجربیات کتابداران سیاهپوست در آمریکا و بر مبنای ۳۲ جلسه مصاحبه با آنان شکل گرفته است. این کتابداران که در کتابخانة‌ کنگره، کتابخانه‌های عمومی، دانشگاهی و آموزشگاهی فعالیت کرده بودند، ضمن ارزیابی نقش کتابداران سیاهپوست در ارتقای سطح خدمات کتابخانه‌ها، تأثیر آنان را بر آگاهی‌بخشی به جامعه و تلاش برای رفع تبعیض نژادی تبیین کردند.

کتابدار سیاهپوست در آمریکا مشتمل است بر چهار فصل (پانزده بخش) که موضوعاتی همچون آموزش، عضویت در انجمن‌های حرفه‌ای، بازاندیشی در روش‌ها و مشارکت در خدمات را در بر می‌گیرد. روایت کتابداران در این مجموعه که توسط مجریان طرح تاریخ شفاهی تجریه‌وتحلیل شده است، از میراث تاریخ کتابداران سیاهپوست آغاز می‌شود، به هویت جمعی آنان می‌رسد و در ادامه، خواننده را با توانایی‌های کتابداران سیاهپوست و توانمندسازی آنان از طریق دسترسی آشنا می‌کند و در نهایت، با ارائه پیشنهادهایی برای رفع چالش‌های مدیریت کتابخانه‌ها از طریق نوآوری دیجیتال، به سمت‌وسوی مبارزه با تبعیض نژادی در این حرفه سوق پیدا می‌کند.

این کتاب که به‌صورت یک تابلوی چندوجهی بازنمایی شده است،‌ عناصر متعددی را که کتابداران با آن مواجه بودند، به همراه راه‌حل‌هایی برای غلبه بر آنها در معرض دید مخاطبان قرار می‌دهد و تجربیات کتابدارانی را بازگو می‌کند که سال‌ها برای آموزش کتابداری و ارتقای شغلی سیاهپوستان در محیط‌های کاری مبارزه کردند و عاشقانه به خدمات کتابداری اشتغال ورزیدند و با تفکر «کتاب برای همه» و اشاعه کتابداری اجتماعی، آن را در اختیار جامعة سیاهپوستان محروم از کتاب و محصولات فرهنگی قرار دادند. کتابدار سیاهپوست در آمریکا به‌عنوان سندی زنده از استمرار، خلاقیت و امید صدای چند نسل از کتابداران سیاهپوست را به هم پیوند می‌دهد؛ اطلاع‌رسانانی که چراغ راه جوانان بودند و نقشة راهی برای آینده‌ای عادلانه برای حرفة کتابداری ترسیم کردند.  

---

[1]. The black librarian: Reflections, resistance and reawakening

[2] . Littlefield Rowman

[3] . Shauntee Burns- Simpson

[4] . Nichelle M. Hayes

[5] . Anna Ndumu

[6]. Shaundra Walker

نظرات بسته شده است

«تاریخ شفاهی کتابخانه‌ها در دانشگاه ایندیانا»

مرکز تاریخ شفاهی دانشگاه ایندیانا[1]،‌ سال ۱۹۶۸ توسط اسکار لو وینتر[2] تأسیس شد. هدف از ایجاد این مرکز حفظ و نگهداری خاطرات و سنت‌های مربوط به تاریخ آمریکا به‌صورت اعم، و منطقة میدوست[3] به‌طور اخص است. مراحل انجام مصاحبه توسط کارشناسان این مرکز و زیر نظر متخصصان تاریخ شفاهی در انجمن تاریخ شفاهی آمریکا به سرانجام می‌رسد. وبگاه مرکز[4] نیز اطلاعات مفیدی را در مورد مراحل پژوهش تاریخ شفاهی در دسترس عموم قرار می‌دهد.

تبیین اهداف و اولویت‌های طرح،‌ تعیین روش‌های ضبط، انتخاب همکاران طرح، تعیین هزینه‌ها، پژوهش پیرامون موضوع طرح، تهیة سؤالات و آگاه کردن کلیه عوامل، به‌ویژه مصاحبه‌شوندگان از حقوق مادی و معنوی حاصل از اجرای طرح، از جمله موضوعاتی است که پیش از مصاحبه به آن توجه می‌شود. همچنین در جریان مصاحبه به اولویت قرار دادن راوی به‌منظور انتخاب زمان و مکان انجام مصاحبه و تهیة سؤال‌های ثانویه تأکید شده است. آرشیو منابع حاصل از طرح، تهیة نسخه‌های پشتیبان، پیاده‌سازی، فهرست‌نویسی، و امضای فرم/ توافقنامه‌های بهره‌برداری از مصاحبه‌ها توسط مصاحبه‌شوندگان از جمله نکات حائز اهمیت پس‌از مصاحبه است.

«تاریخ شفاهی کتابخانه‌ها»[5]، یکی از طرح‌های موضوع‌محور مرکز تاریخ شفاهی دانشگاه ایندیانا است که به‌صورت گسترده انجام شده است و مطالعه در این حوزه همچنان ادامه دارد. در این پژوهش تاریخ کتابخانه‌های عمومی، دانشگاهی و آموزشگاهی تبیین شده است. مصاحبه‌شوندگان گروه‌های مختلفی را در بر می‌گیرند؛ از کتابداران و مدیران کتابخانه‌ها گرفته، تا رؤسای کالج‌ها و دانشکده‌ها و مدیران مدارس. کتابداران در مبحث مربوط به تاریخ شفاهی کتابخانه‌های دانشگاهی، بر نگاه رؤسای دانشکده‌ها و نیز مدیران کتابخانه‌ها در دستیابی به جایگاهی شایسته تأکید کرده‌اند.

علاوه‌بر این، راویان در این مصاحبه‌ها تاریخ کتابخانه‌های عمومی را در دوره‌های مختلفِ مدیریتی مرور کرده‌اند، از خوشی‌ها و ناخوشی‌های کار در کتابخانه‌ها گفتند، از توجه به بازآموزی کتابداران و اطلاع‌رسانان سخن راندند، فعالیت‌های داوطلبانه در حوزة کتاب و کتابداری را تشریح کردند و نقش کتابخانه‌ها را به‌منظور ارتقای فرهنگ جامعه تحلیل کردند. نکتة قابل‌توجه در مصاحبه‌های مربوط به کتابخانه‌های عمومی، نقش این مراکز فرهنگی در گردآوری تاریخ شفاهی محله و منطقه‌ای است که کتابخانه در آن جای گرفته است. در واقع مجریان طرح و نیز مردم ساکن در جوار کتابخانه‌های عمومی که با آنان مصاحبه شده است، بر این باورند که تاریخ شفاهی محله‌ها که از روزن تاریخ کتابخانه‌ها حاصل می‌شود، در مقیاس بزرگ‌تر، تاریخ منطقه، شهر و ایالت را تبیین می‌کند.

داده‌های حاصل از تاریخ شفاهی در قالب فایل‌های صوتی، تصویری و متن، پس‌از فهرست‌نویسی (توصیفی و تحلیلی) و رده‌بندی بر روی وبگاه مرکز جانمایی می‌شود. توصیفگرها و ارجاعات برگرفته از محتوای مصاحبه‌ها، از قابلیت جست‌وجو برخوردارند. یافته‌ها  در قالب فرمت‌های مختلف، با کسب موافقت راویان مبنی بر انتشار برخط مصاحبه، در دسترس عموم قرار می‌گیرد. خبرنامة تاریخ شفاهی دانشگاه ایندیانا نیز به‌طور مستمر به معرفی منابع این مجموعه مبادرت می‌ورزد و علاقه‌مندان را برای مراجعه و استناد به این داده‌ها تشویق می‌کند.

---

[1] Indiana University

[2] Oscar O. Winther

[3] Midwest

[4] https://libraries.indiana.edu/200-years-making-capturing-ius-oral-history

[5] Oral history of librarians

نظرات بسته شده است

«تاریخ شفاهی در کتابخانة ایالتی استرالیای غربی»

کتابخانة ایالتی استرالیای غربی[1]، سال ۱۸۸۷ در شهر پِرت،[2] مرکز این ایالت بنیان نهاد شد. این کتابخانه از زمان شکل‌گیری تا سال ۱۹۰۴، «کتابخانة عمومی ویکتوریا»[3] نام داشت و به دلیل تشابه با همتای خود در ملبورن[4] تغییر نام داد. ساختمان جدید کتابخانه سال ۱۹۱۳ افتتاح شد. دکتر جیمز سیکس باتی[5]، نخستین رئیس کتابخانه، مدت شصت سال این مسئولیت را عهده‌دار بود. ایجاد آرشیو نشریات، ساماندهی کتابخانه، سرویس‌دهی به مراجعان و … از جمله اقدامات زیربنایی او در کتابخانه بود. این کتابخانه به‌عنوان مؤسسه‌ای خدماتی، آموزشی و پژوهشی نقشی مهم در جمع‌آوری، حفظ و نگهداری از میراث مستند ایالت استرالیای غربی بر عهده دارد[6].

بخش تاریخ شفاهی کتابخانه، مجموعه‌ای مشتمل بر ۱۵۰۰۰ ساعت مصاحبه را دربر می‌گیرد که در مصاحبه با ۷۰۰۰ نفر از ساکنان استرالیای غربی حاصل شده و یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌ها در نوع خود است. مصاحبه‌شوندگان در جلسات مصاحبه از زندگی و تجربیاتشان سخن گفته‌اند، داستان‌هایی از جنگ روایت کرده‌اند، فضای اجتماعی جامعه را در دهه‌های مختلف تشریح کرده‌اند، و سیاست‌های دولتمردان را مورد نقد و ارزیابی قرار داده‌اند. تاریخ شفاهی‌نگاران استرالیایی تاکنون طیف گسترده‌ای از طرح‌های موضوع‌محور[7] و شخص‌محور[8] را به اجرا درآورده‌اند. مصاحبه‌های این مجموعه در قالب فایل‌های صوتی، تصویری و متن به‌صورت برخط در دسترس است، البته شرایط مصاحبه‌شوندگان مندرج در فرم‌ها/ توافقنامه‌های آگاهانة بهره‌برداری از مصاحبه‌ها، به‌منظور حفظ حقوق مادی و معنوی آنان کاملاً رعایت می‌شود.

در طرح «تاریخ شفاهی کتابداران و اطلاع‌رسانان»، با کتابداران بازنشستة این کتابخانه در دهه‌های مختلف مصاحبه شده است. آنان ضمن بیان انگیزه‌های گرایش به سوی کار در کتابخانه و علاقه‌مندی به تحصیل در رشتة کتابداری، عملکرد رؤسای کتابخانه را از جنبه‌های مختلف ارزیابی کردند. کتابداران نیمة دوم قرن نوزدهم را سال‌های گسترش همه‌جانبة این حرفه عنوان کردند. در این دهه‌ها اشتیاق به فراگیری فنون کتابداری در مدارس و کالج‌ها رو به فزونی گذاشت و به‌کارگیری روش‌های نوین اطلاع‌رسانی گسترش یافت.

مورخان و متخصصان کتابداری، ثبت‌وضبط تاریخ شفاهی کتابداران را در استرالیا به‌منظور ارائه تصویری روشن از دیدگاه‌های حرفه‌ای آنان و نیز تبیین تحولات کتابداری و اطلاع‌رسانی در آینه تاریخ حائز اهمیت می‌دانند. استادان کتابداری در دانشگاه‌های استرالیا، مطالعه و تحلیل کیفی مصاحبه‌های این مجموعه را به دانشجویان توصیه می‌کنند و آن را به‌عنوان پلی میان گذشته و حال توصیف می‌کنند که می‌کوشد در راستای جلوگیری از فراموشی تلاش‌های کتابداران نوآور در سال‌های رشد این حرفه، گام بردارد. تکنیک‌های به‌کار گرفته شده در اجرای طرح‌های تاریخ شفاهی این کتابخانه راهنمای سایر کتابخانه‌ها در ثبت تاریخ شفاهی کتابخانة متبوع‌شان خواهد بود.

---

[1] State library of Western Australia

[2] Perth

[3] Victoria public library

[4] Melbourne

[5] James Syks Battye

[6] https://slwa.wa.gov.au

[7]  مصاحبه پیرامون زندگی و فعالیت‌های یک شخص

[8]  مصاحبه پیرامون موضوعی خاص همانند ملی شدن صنعت نفت

نظرات بسته شده است

«تاریخ شفاهی در کتابخانه‌های عمومی»

کتاب «تاریخ شفاهی در کتابخانه‌های عمومی»،[1] تألیف جوزف دبلیو پالمر[2]، سال ۲۰۰۷ از سوی انتشارات دانشگاه ایلینوی[3] منتشر شد. هدف از انتشار این اثر، تحلیل فعالیت‌های بخش تاریخ شفاهی در کتابخانه‌های عمومی آمریکا، به‌ویژه در زمینة مصاحبه با کتابداران و اطلاع‌رسانان است. طرح‌های تاریخ شفاهی که در نیم قرن اخیر در کتابخانه‌های عمومی آمریکا به اجرا درآمده است، رو به تزاید بوده و از لحاظ کیفی نیز ارتقا یافته است. از جمله موضوعات مطرح‌شده در این اثر می‌توان موارد زیر را برشمرد:

• بررسی فرآیند تاریخ شفاهی در کتابخانه‌ها، منطبق با استانداردهای انجمن تاریخ شفاهی آمریکا؛
• توجه به ضبط خاطرات کتابداران پیشکسوت؛
• ثبت تاریخ شفاهی محله‌ها و مناطق؛
• روش‌های توصیف و ساماندهی منابع تاریخ شفاهی؛
• سرمایه‌گذاری در زمینة تدوین تاریخ شفاهی کتابخانه‌ها و آگاهی‌بخش به جوامع.

نویسنده پس‌از درج پرسشنامه‌ای که در این زمینه برای کتابخانه‌های عمومی ارسال کرده بود، به تجزیه‌وتحلیل سطوح مختلف طرح‌های اجراشده پرداخته است. شماری از تاریخ شفاهی‌نگاران با واکاوی تاریخ کتابخانه‌ها، فراز و نشیب‌های رشد و تحول آن را با تحلیل روایت‌های کتابداران کشف کردند. تعدادی از رؤسای کتابخانه‌ها هم علاوه‌بر توجه به ثبت‌وضبط تاریخ کتابخانه، تاریخ محله‌ای را که کتابخانه‌ در آن واقع شده بود، از طریق مصاحبه با ساکنان قدیمی شناسایی کردند.

تفسیر مراحل اجرای طرح‌های تاریخ شفاهی کتابخانه‌های عمومی، تشریح جایگاه تاریخ شفاهی در ثبت تاریخ کتابخانه‌ها و لزوم توجه به دیدگاه‌های کتابداران در زمینة فعالیت‌های کتابخانه در آئینة تاریخ، از جمله مباحثی است که می‌تواند الگوی مناسبی را به‌منظور پژوهش در این حوزه پیشِ روی علاقه‌مندان قرار دهد. انتشار این کتاب موجب شد تا سرمایه‌گذاران متعددی برای اجرای طرح‌های تاریخ کتابخانه‌های عمومی پیشگام شوند و موضوعات متعددی در مرکز توجه آنان قرار گیرد. انجمن تاریخ شفاهی آمریکا نیز با استناد به یافته‌های حاصل از طرح مذکور، کارگاه‌های آموزشی متعددی برای پژوهشگران تاریخ کتابداری برگزار کرده است.

---

[1] Oral history in public libraries

[2] Joseph W. Palmer

[3] University of Illinois

نظرات بسته شده است

«تاریخ شفاهی کتابداریِ در حال گذار»

کتاب «ثبت داستان‌های ما: تاریخ شفاهی کتابداریِ در حال گذار»[1] تألیف آرو اِی اسمیت[2] (دکترای مطالعات اطلاع‌رسانی)، سال ۲۰۱۷ از سوی انجمن کتابداران آمریکا[3] چاپ و منتشر شده است. این اثر بر اساس برنامة ملی تاریخ شفاهی کتابداران بازنشسته[4] که در فواصل سال‌های ۲۰۰۷- ۲۰۰۹ توسط لوین روی[5]، رئیس وقت انجمن کتابداران آمریکا به اجرا درآمد، تدوین شده است. در این مجموعه محتوای مصاحبه با ۳۵ کتابدار تجزیه‌و تحلیل کیفی شده است. نویسنده به‌جای ارائه متن کامل مصاحبه‌ها، ضمن استخراج موضوعات قابل‌استنباط از گفته‌های راویان، داده‌ها را با بهره‌مندی از روش‌شناسی تاریخ شفاهی تحلیل، و روایت‌های فردی را به تجربه‌های جمعی تبدیل کرده است. تاریخ شفاهی کتابداریِ در حال گذار در سال‌های اخیر در مدارس کتابداری به‌عنوان کتاب درسی آموزش داده می‌شود.

دکتر روی در پیشگفتار کتاب، به دلایل توجه به ثبت خاطرات و گفته‌های کتابداران بازنشسته و اعضای انجمن کتابداران پرداخته است. همچنین در مورد نحوة انتخاب مصاحبه‌شوندگان و مراحل پژوهش تاریخ شفاهی توضیح داده است. سفرهای روی در دوران ریاست انجمن به کشورهای مختلف، او را علاقه‌مند کرده بود تا از طریق انجام مصاحبه‌های تاریخ شفاهی، تحولات کتابخانه‌های آمریکا را در دهه‌های اخیر بررسی کند و روش‌های رایج کتابداری و اطلاع‌رسانی را به بوتة نقد بگذارد. خاطرات کتابداران از به‌کارگیری راهکارهای خلاقانه در حرفه‌شان، سیر تحولات کتابداری را به تصویر می‌کشد.

فصل نخست با عنوان «کتابدار شدن»، بر روی خاطرات راویان از مدارس و کالج‌های کتابداری متمرکز است. شماری از کتابداران از کودکی و نوجوانی با کتاب انس و الفت داشتند و به کار در کتابخانه علاقه‌مند بودند، در مقابل تعدادی از آنها به‌طور تصادفی تحصیل در این رشته را آغاز کرده بودند. فصل دوم «کلیشه‌ها در کتابداری» نام دارد و به بررسی تصویرهای رایج از کتابداران، هم در بین عموم مردم و هم در میان حرفه‌مندان آن می‌پردازد. به تعبیر مؤلف، مصاحبه‌شوندگان با بیان خاطرات خود از کلیشه‌ها، تجربیات اجتماعی مشترکی را ارائه کردند، بدون آنکه متوجه باشند که در حال تعمیم دادن آن هستند.

در فصل سوم با عنوان «کار با فناوری‌ها»، خاطرات کتابداران از مواجهه با تکنولوژی‌های نوظهور تحلیل شده است. آنها در مورد ویژگی رایانه‌های اولیه، پایگاه‌های ‌اطلاعاتی برخط، به‌کارگیری میکروفیلم و … صحبت کردند. آنان اذعان داشتند که به‌رغم نگرانی از کاربرد روش‌های نوین، رواج استفاده از این ابزارها، توانایی آنها را برای خدمت به مراجعان بهبود بخشید. فصل چهارم «پشیمانی از کتابدار بودن» نام دارد و به طرح مسائلی می‌پردازد که کتابداران در دوران فعالیت حرفه‌ای با آن دست ‌به گریبان بوده‌اند. از جملة این مشکلات می‌توان به تبعیض جنسیتی، دستمزد پایین نسبت به سایر مشاغل، برخورد با کلیشه‌های رایج در جامعه نسبت به حرفة کتابداری، و کار با مدیران غیرکتابدار اشاره کرد.

فصل پنجم با عنوان «خدمت به مردم»، خاطرات خوشایند از کتابدار بودن را به تصویر کشیده است. بسیاری از روش‌هایی که راویان برای خدمت شایسته‌تر در پیش گرفته بودند، منحصر به فرد است و برای خوانندگان آموزنده خواهد بود. فصل ششم «حافظة جمعی کتابداری» نام دارد و در واقع فرآیند تحلیل کیفی نویسنده از داده‌های حاصل از مصاحبه را تکمیل می‌کند. او ضمن مرور فصل‌های پیشین، بر روی برخی از مباحث تأکیدی ویژه دارد. همچنین طرح‌های پیشنهادی برای مصاحبه در حوزه کتابداری و اطلاع‌رسانی را مطرح می‌کند.

مؤلف در پایان، مباحث روش‌شناسی تاریخ شفاهی را به‌ویژه در زمینة مصاحبه با کتابداران،‌ به‌عنوان پیوست درج کرده است. این پیوست راهنمای عملی علاقه‌مندانی است که به تازگی پای در راه پژوهش تاریخ شفاهی گذاشته‌اند و بی‌تردید برای آنان مفید خواهد بود.

---

[1] Capturing our stories: An oral history of librarianship in transition

[2] Aroo  A. Smith

[3] American Library Association (ALA)

[4] National oral history program for retired librarians

[5] Loriene Roy

نظرات بسته شده است

«تاریخ شفاهی کتابداری، کتابخانة‌ ملی انگلستان»

تأسیس کتابخانة بریتانیا[1] (کتابخانة‌ ملی انگلستان)، به سال ۱۹۶۹ بازمی‌گردد، زمانی‌که گزارش کمیتة کتابخانه‌های ملی توسط لرد دینتون[2] ارائه شد. در ۱۹۷۲ قانون کتابخانة‌ بریتانیا در مجلس انگلستان تصویب شد و این کتابخانه از ادغام بخش‌هایی از کتابخانة‌ موزة‌ بریتانیا، کتابخانة‌ مرجع ملی علوم و اختراعات[3]، کتابخانة‌ مرکزی ملی[4] و کتابخانة امانی ملی علوم و فناوری[5] تشکیل شد. در ۱۹۷۴ سازمان کتابشناسی ملی بریتانیا و ادارة اطلاع‌رسانی علوم و فناوری به کتابخانة‌ ملی انگلستان پیوستند و ساختمان جدید کتابخانه در ۱۹۹۸ در لندن گشایش یافت. در حال حاضر منابع متعددی اعم از کتاب‌ها، نشریات، نسخ خطی، اسناد و … بر روی وبگاه^[6] کتابخانه جانمایی ‌شده و در دسترس پژوهشگران در سراسر دنیاست. آرشیو صدا، یکی از مجموعه‌های ویژة کتابخانه و مشتمل بر منابع مضبوط درزمینة‌ تاریخ و آثار موسیقی از قرن شانزدهم میلادی تاکنون، تاریخ شفاهی ملل و صدای حیات وحش است.[7] 

مجموعة تاریخ شفاهی کتابخانة ملی انگلستان از تنوع موضوعی خاصی برخوردار است که از آن جمله می‌توان به تاریخ شفاهی بهداشت، فرهنگ عامه، آموزش، کتابداری، موزه، آرشیو، صنعت، مشاغل خانگی و مهاجرت اشاره کرد. مصاحبه با کتابداران در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی، از سال ۱۹۷۴ آغاز شد و همچنان ادامه دارد. طرح‌های تاریخ شفاهی کتابداری و اطلاع‌رسانی طیف گسترده‌ای از مباحث را شامل می‌شود و در برگیرندة‌ مصاحبه با کارکنان کتابخانة بریتانیا، کتابداران کتابخانه‌های عمومی، اطلاع‌رسانان کتابخانه‌های دانشگاهی و اعضای هیئت‌علمی گروه‌های کتابداری در دانشگاه‌ها و کالج‌های انگلستان، ولز، اسکاتلند و ایرلند است.

کتابخانة‌ بریتانیا تعاملی سازنده با انجمن تاریخ شفاهی انگلستان[8] دارد. این انجمن، استانداردسازی روندِ فعالیت‌ها و فراهم‌آوری بستر به‌اشتراک‌گذاری تجربه‌ها در این حوزه را به منزلة‌ هدف اصلی فعالیت‌هایش مدِ نظر قرار داده است. بسیاری از کتابداران کتابخانة ملی انگلستان از اعضای فعال انجمن تاریخ شفاهی هستند. لذا طرح‌های تاریخ شفاهی در این کتابخانه، با مدیریت و همکاری مستمر با انجمن به سرانجام می‌رسد. روزآمدی کتابخانه در سطحی است که با شروع همه‌گیری بیماری کووید-۱۹، «راهنمای انجام مصاحبه‌های تاریخ شفاهی از راه دور»[9] با همکاری انجمن تهیه و بر روی وبگاه کتابخانة ملی انگلستان جانمایی شد. مطالعة این راهنمای کاربردی به دلیل جامعیت و همه‌جانبه‌نگری آن، از سوی انجمن‌های تاریخ شفاهی آمریکا، کانادا و استرالیا به تاریخ‌شفاهی‌نگاران توصیه شده است.[10]

خروجی‌های فرآیند تاریخ شفاهی، به‌طور مشترک از سوی بخش تاریخ شفاهی کتابخانة‌ بریتانیا و گروه تاریخ اجتماعی این کتابخانه ساماندهی می‌شود. فهرست‌نویسی و دسترس‌پذیری مصاحبه‌ها نیز مطابق با استانداردهای سایر منابع صورت می‌پذیرد. منابع حاصل از مصاحبه‌ها براساس فرم‌ها/ توافقنامه‌های آگاهانه که به تایید مصاحبه‌شوندگان رسیده است، به‌صورت آنلاین در اختیار پژوهشگران قرار می‌گیرد. همچنین شماری از مصاحبه‌ها به‌صورت کتاب یا مقاله منتشر می‌شود. در ضمن محتوای منابع، به‌عنوان دست‌مایة‌ مستندسازان، به‌منظور ساخت مستندِ پرتره از راویان به‌کار گرفته می‌شود. شماری از این فیلم‌های مستند، موفق به دریافت جوایز بین‌المللی شده‌اند.

دستنامة تاریخ شفاهی کتابخانة ‌بریتانیا که به تمام ابعاد این روش پژوهشی از ابتدا تا انتها پرداخته، مراحل اجرای فرآیند تاریخ شفاهی را از جلسة‌ پیش‌مصاحبه تا مصاحبه، پیاده‌سازی، فهرست‌نویسی و انتشار در بر می‌گیرد. این دستنامه به‌طور مرتب در جلسات مشترک بین کارشناسان تاریخ شفاهی کتابخانه و اعضای انجمن روزآمد شده و ویرایش‌های جدید آن پس از انتشار، در اختیار تاریخ‌شفاهی‌نگاران قرار می‌گیرد. بی‌تردید این دستنامة کاربردی، الهام‌بخش کتابداران در جوامع مختلف، به‌منظور ثبت‌وضبط تاریخ شفاهی کتابداری و اطلاع‌رسانی یا تاریخ شفاهی کتابداران در کشورشان خواهد بود.

---

[1] British Library

[2] Lord Dinton

[3] National Reference library of Science and Inventions

[4] National Central Library

[5] National Lending library for Science and Technology

[6] https://www.bl.uk/collection

[7]  اکبرزاده کرد مهینی، علی (۱۳۸۵). کتابخانة‌ بریتانیا. در دایره‌المعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی، جلد دوم. تهران: سازمان اسناد و کتابخانة‌ ملی ایران.

[8] Oral History Society (OHS)

[9] Advice on remote Oral History interviewing during the covid-19 pandemic

[10]  این راهنما مدتی پس از انتشار،‌ در اردیبهشت ۱۳۹۹ توسط نگارنده ترجمه و منتشر شد.

نظرات بسته شده است

«تاریخ شفاهی انجمن کتابداری پزشکی»

رشتة کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی[1]، با ماهیت میان‌رشته‌ای، به‌منظور یافتن راه‌حل‌هایی برای رفع مسائل کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی علوم پزشکی و بهداشتی، کاربرد گستردة فناوری اطلاعات درزمینه‌های پزشکی، و تربیت متخصصانِ این حوزه، شکل گرفته است. علاوه‌بر کتابخانة ملی پزشکی آمریکا[2] که نقش بسیار مهمی در ایجاد تحول و توسعة خدمات کتابداری پزشکی در جهان ایفا کرد، تشکیل انجمن کتابداری پزشکی نیز به رشد کمی و کیفی این رشته کمک شایان توجهی کرد.

انجمن کتابداری پزشکی آمریکا[3]، به‌عنوان انجمن کتابداران پزشکی، سال ۱۸۹۸ توسط چهار کتابدار و چهار پزشک در دفتر مجلة پزشکی فیلادلفیا[4] تشکیل شد. این انجمن که منحصراً برای اهداف علمی و آموزشی سازماندهی شده است، برنامه‌های متنوعی را در راستای خدمت به نیاز متخصصان اطلاع‌رسانی پزشکی ارائه می‌کند. انجمن کتابداری پزشکی با بیش از ۱۱۰۰ مؤسسه و ۳۶۰۰ عضو (در پنج سطحِ عضویت)،‌ توسط اعضای هیئت‌مدیره اداره می‌شود. ۲۳ بخش فعال در انجمن، نمایانگر گسترة موضوعات تخصصی در حوزة کتابداری پزشکی است. گروه‌های علاقه‌مندی‌های[5] ویژه نیز با هدف به‌اشتراک‌گذاری علایق اعضاء با یکدیگر، به موازات بخش‌های اصلی به فعالیت ادامه می‌دهند. نشریة انجمن کتابداری پزشکی، بولتن انجمن و خبرنامة‌ ماهانه، از جمله انتشارات انجمن است.

طرح تاریخ شفاهی انجمن کتابداری پزشکی^[6] از سال ۱۹۷۷، به پیشنهاد یکی از اعضای هیئت‌مدیره به نام آنا کِرکر[7]، با هدف تبیین تاریخ کتابداری علوم بهداشت و سلامت از دیدگاه اعضای قدیمی و فعالان این حوزه به اجرا درآمد و انجام مصاحبه درزمینة‌ موضوعات مرتبط با این طرح، همچنان ادامه دارد. در این طرح علاوه‌بر مصاحبه با کتابداران پیش‌کسوت، با سه گروه از متخصصان کتابداری پزشکی و سلامت به شرح زیر مصاحبة تاریخ شفاهی انجام شده است:

• کتابداران کتابخانه‌های دانشکده‌های پزشکی جنوب آمریکا؛
• اطلاع‌رسانان بخش سرطان در کتابخانه‌های آمریکا؛
• کتابداران کتابخانه‌های دانشکده‌های دامپزشکی.

انجمن کتابداران پزشکی درصدد است تا در آینده، با گروه‌های دیگری نیز مصاحبه انجام دهد. این انجمن مصاحبه‌ها را مطابق با رهنمودهای انجمن تاریخ شفاهی آمریکا به انجام رسانده است. نکات زیر درزمینة مصاحبه‌های انجمن قابل‌ذکر است:

• جلسات مصاحبه در مکانی که مصاحبه‌شونده تمایل داشته باشد، برگزار می‌شود.
• محدودیتی درزمینة تعداد جلسات مصاحبه وجود ندارد و از یک تا چندین جلسه را شامل می‌شود.
• مصاحبه‌کنندگان، گفتارنویسان، تصویربرداران و همکاران طرح، دوره‌های آموزشی را در انجمن تاریخ شفاهی آمریکا و زیر نظر تاریخ‌شفاهی‌نگاران متخصص گذرانده‌اند.
• از فایل‌های صوتی مصاحبه‌ها نسخه‌های پشتیبان تهیه می‌شود.
• اصل مصاحبه‌ها در انجمن کتابداری پزشکی حفظ و نگه‌داری می‌شود و نسخه‌های کپی به کتابخانة ملی پزشکی ارسال می‌گردد.
• بر تکمیل فرم رضایت انجام مصاحبه و توافقنامة ‌آگاهانه بهره‌برداری از مصاحبه‌ها توسط مصاحبه‌شوندگان تأکید شده است.
• اطلاعات کتابشناسی مصاحبه‌ها در قالب فهرست‌های توصیفی و تحلیلی، در وبگاه انجمن درج شده است.
• انتشار مصاحبه به هر شکل، براساس فرم‌های بهره‌برداری از مصاحبه‌ها صورت می‌پذیرد و متن مصاحبه پیش از هر اقدامی، به‌منظور بررسی و تایید برای راوی ارسال می‌گردد.
• اگر مصاحبه‌شونده بخش مربوط به انتشار آنلاین را تایید کرده باشد، متن مصاحبه بر روی وبگاه انجمن منتشر می‌شود.
• شماری از مصاحبه‌ها با کسب اجازه از مصاحبه‌شوندگان، به‌صورت کتاب یا مقاله، به شکل کاغذی منتشر می‌شود.
• اگر مصاحبه‌شونده کل مصاحبه یا بخش‌هایی از آن را برای استفاده به هر شکل ممنوع کرده باشد، مصاحبه مهر و موم شده و در آرشیو انجمن نگهداری می‌شود.
• در ابتدای مصاحبه‌های منتشرشده، شرح زندگینامة‌ راوی و بخش‌های منتخب مصاحبه جانمایی می‌شود.
• ویراستاری خاصِ مصاحبه‌های تاریخ شفاهی در متون اِعمال می‌شود، ولی حالت گفتاری متن حفظ می‌گردد.
• دستنامة تاریخ شفاهی انجمن کتابداری پزشکی[8]، سال ۱۹۷۸ به‌صورت کتاب از سوی انتشارات انجمن چاپ شد و آخرین ویراست آن سال ۲۰۱۷ منتشر گردید.

در مجموع می‌توان این‌طور بیان کرد که فرآیند پژوهش تاریخ شفاهی در انجمن کتابداری پزشکی آمریکا، به دلیل جامعیت و توجه به همة‌ نکات علمی و فنی تاریخ شفاهی در مراحل مختلف آن (پیش از مصاحبه، در حین مصاحبه و پس از مصاحبه)، می‌تواند به‌عنوان الگو برای سایر طرح‌های تاریخ شفاهی کتابداری و اطلاع‌رسانی مدِ نظر قرار گیرد. تعدادی از انجمن‌های علمی در آمریکا نیز اظهار علاقه کرده‌اند که از روش اجراشده در این انجمن، به‌منظور گردآوری داده‌های تاریخ شفاهی، بیاموزند و دستنامة‌ تاریخ شفاهی انجمن کتابداری پزشکی را به‌عنوان مبنای کارشان قرار دهند.       

---

[1] Medical Library and Information Science

[2] National Library Medical (NLA)

[3] Medical Library Association (MLA)

[4] Philadelphia Medical Journal

[5] Special Interest Groups (SIG)

[6] MLA : Publications : MLA Oral Histories (mlanet.org)

[7] Ann Kerker

[8] The Medical Library Association Oral History Project Manual

نظرات بسته شده است