رفتن به نوشته‌ها

برچسب: الزامات اخلاقی

الزامات حقوقی و اخلاقیِ تاریخ شفاهی (۱۲)

به‌رغم اینکه نزدیک به نیم قرن آرشیویست‌ها و کتابداران در اروپا و آمریکا بحث‌های نظری و کاربردی بسیاری در مورد جایگاه تاریخ شفاهی در پژوهش‌های آرشیوی مطرح کردند، اما همچنان بحث‌های متعددی در زمینة حق مالکیت اطلاعات حاصل از اجرای طرح‌های تاریخ شفاهی بین متخصصان علوم آرشیوی در جریان است، و نیز بدگمانیِ بعضی از آرشیویست‌ها نسبت به داده‌های حاصل از تاریخ شفاهی که مرتبط با ذات این منابع است و تفاوت‌هایی با اسناد کاغذی دارند.

اوایل دهة ۱۹۵۰، کتابخانه‌های آمریکا از منابع شفاهی برای تکمیل پرونده‌های اسناد تاریخی استفاده کردند و اواخر دهة ۱۹۶۰، بخشی از موضوعات تاریخ شفاهی از ارزش و اعتبار برای ارائه در محاکم قضایی برخوردار شدند. از سال ۱۹۷۶ به آرشیویست‌ها و اطلاع‌رسانان تأکید شد که دانش خود را در زمینة شناسایی حق مؤلف و استفادة قانونی از مصاحبه‌ها گسترش دهند. این امر به‌ویژه پس‌از تصویب قانون استفادة منصفانه و حق تکثیر، در راستای شناسایی محدودیت‌ها و مسئولیت‌های حق مؤلفِ این منابع تقویت شد.

در نیمة دوم دهة ۱۹۹۰، با ظهور توانایی‌ها و امکانات صفحات وب، آرشیویست‌ها به محدودة مسائل قانونی و مشکلات در این زمینه وارد شدند و در مورد انتشار رقمی منابع بحث کردند و با طرح پرسش‌هایی، نسبت به امنیت و محافظت از داده‌های حاصل از این روش پژوهشی هشدار دادند. در همین دوره در انجمن بین‌المللی تاریخ شفاهی در مورد دلایل انتشار این منابع بر روی صفحات وب بحث شد. این مباحث متمرکز بود بر روی نیاز به حفاظت از حریم خصوصی در مصاحبه‌ها و خطر سوء‌استفاده از نسخه‌های دست‌نویس و استفادة ناآگاهانه از دسترسی اینترنتی که موجب عدم کنترل آرشیویست‌ها بر روی مصاحبه‌ها می‌شود.

نظرات بسته شده است

الزامات حقوقی و اخلاقیِ تاریخ شفاهی (۶)

بهره‌مندی از پژوهش‌های مبتنی‌بر مصاحبه‌های تاریخ شفاهی در سال‌های اخیر رو به افزایش است و با گسترش نشر الکترونیک و انتشار منابع در فضای مجازی، رعایت نکات حقوقی (مادی و معنوی) مرتبط با انتشار داده‌های برآمده از مصاحبه نیز مدِ نظر قرار می‌گیرد. در این راستا توجه به استفادة منصفانه از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی الزامی به نظر می‌رسد.

استفادة منصفانه در اروپا و آمریکا بدین معنا است که مزایای مالکیت فکری مصاحبه‌ها و بهره‌برداری از حق نشر آن، برای کاربردهای آموزشی و پژوهشی، منهای اهداف تجاری و منفعتی باشد. استفاده برای مواردی همچون نقد، نظر، گزارش، اخبار، تدریس و پژوهش جزو استفادة منصفانه تلقی می‌شود. درواقع حتی اگر مصاحبه دانلود و به‌صورت نقل‌قول برای مقاصد مذکور استفاده شود، ازنظر قانونی استفادة منصفانه تلقی می‌شود و مجاز است. برخلاف این، اگر مؤسسه یا سازمان یا شخص حقیقی دیگری مصاحبه‌های اختصاصی بارگذاری‌شده در سایتی را عیناً با همان فرم و قالب بازنشر کند و از آن بهره‌برداری مادی کند، قانون کپی‌رایت را نقض کرده و از نظر قانونی قابل‌پیگیری است.

از جمله عوامل مؤثر بر قانون استفادة منصفانه در تاریخ شفاهی موارد زیر قابل‌ذکر است:

  • هدف و چگونگی استفاده از منابع حاصل از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی
  • ماهیت کار کپی‌رایت و اینکه برای چه اهدافی استفاده شده است
  • میزان و ماهیت بخش‌های مورداستفاده در ارتباط با اثر مشمول حق نشر به‌عنوان یک کل
  • ارزش و کاربرد اثر حاصل از استفاده از مصاحبة تاریخ شفاهی؛ یعنی نباید عیناً از مصاحبه کپی‌برداری شده باشد.
نظرات بسته شده است