«نقش کتابخانهها در مقابله با بحرانها»
جامعة کتابداری آمریکای شمالی با چالشهای متعددی در پی بلایای طبیعی و همهگیریها در دهة اول قرن بیستویکم مواجه شد؛ از سونامی و طوفان گرفته، تا همهگیری سارس. این بلایا نشان دادند که کتابخانهها- بهویژه کتابخانههای علوم سلامت- در شرایط بحران بهعنوان مراکز حیاتی اطلاعاتی و اجتماعی عمل میکنند. در این میان، دههها بود که تجربیات کتابداران در این زمینه مستندسازی نشده بود. لذا کتابخانة ملی پزشکی آمریکا[1] در سال ۲۰۰۷ طرح تاریخ شفاهی «نقش کتابخانهها در مقابله با بحرانها»[2] را به اجرا درآورد، تا روایتهای کتابداران را از این وقایع ثبتوضبط نماید. در طرح مذکور با ۳۷ کتابدار مصاحبه انجام شد. این کتابداران که در جایگاههای مختلف مدیریتی و کارشناسی در کتابخانههای عمومی، دانشگاهی، آموزشگاهی و تخصصی فعالیت داشتند، خدمات متنوع کتابداران را در شرایط بحران تشریح کردند.
طرح تاریخ شفاهی مذکور بر مبنای چهار سؤال کلیدی شکل گرفت: با چه نوع بحرانی روبهرو شدید؟ کتابداران کدام نقشهای سنتی و غیرسنتی را ایفا کردند؟ خدمات کتابخانه پساز بحران چه تغییری کرد؟ کتابداران چه نقشی در برنامهریزی برای مقابله با بلایا بر عهده داشتند؟
نقشهای کلیدیِ برآمده از روایتهای کتابداران مواردی نظیر حفاظت از اطلاعات، توسعة ابزارهای اطلاعاتی و تسهیل دسترسی به فناوری را در بر میگرفت. آنها ابزارهای جستوجوی پزشکی را به پزشکان اورژانس آموزش دادند، نرمافزارهای مدیریت بحران را ارزیابی و بهبود بخشیدند، کتابخانههای عمومی را به پناهگاه تبدیل کردند و همراه با وزارت بهداشت و مراکز کنترل بیماری در تمرینهای شبیهسازیِ بحران شرکت کردند.
طرح پیشگفته نشان داد که تاریخ شفاهی ابزاری کارآمد بهمنظور مستندسازی تاریخ کتابداری به شمار میآید، زیرا فعالیت کتابداران به دلیل فوریت در شرایط بحران مستند نمیشود و اخبار رسمی نقشهای غیرسنتی آنها را پوشش نمیدهد. تاریخ شفاهی این فرصت را فراهم آورد تا صدا و تجربهشان را در تاریخ حرفه ثبت کنند تا کتابداران جوان بدانند کتابخانهها وظیفهای خطیر در بحرانها بر عهده دارند و باید با شایستگی آن را به انجام رسانند. این پژوهش نهتنها مستنداتی از تجربیات زیسته ارائه میدهد، بلکه چارچوبی مفهومی برای برنامهریزی استراتژیک آینده فراهم میآورد و زمینهساز تقویت جایگاه کتابداران و ارتقای تابآوری نظامهای اطلاعاتی در بحرانها میشود. کتابداران با مهارت در سواد اطلاعاتی، سازماندهی دانش و اخلاق حرفهای، میتوانند معماران این تابآوری باشند.
[1] . The National Library of Medicine
[2] . Library roles in disaster response
نظرات بسته شده است