سیروس پرهام (۱۳۰۷- ۱۴۰۴)، بنیانگذار و نخستین رئیس آرشیو ملی ایران، ویراستار، مترجم، هنرشناس و فرششناس، یکی از تأثیرگذارترین چهرههای علمی و فرهنگی سدة اخیر بود؛ بزرگمردی از دیار علم و ادب که با دستانِ آفرینندهاش حافظة مکتوب ایرانیان را شکوفا کرد، با دمِ مسیحاییاش به آن روح بخشید و با اندیشهای پویا و مترقی موجبات درخشش آن را فراهم آورد. او همواره از پایهگذاری آرشیو ملی بهعنوان بزرگترین افتخار زندگیاش یاد میکرد.
دکتر پرهام در هر جایگاهی، از ریاستِ سازمان و مشاورت و عضویت در شورای عالی اسناد ملی گرفته، تا تدریس در دورههای آموزشی تخصصی و شرکت در جلسات مصاحبة تاریخ شفاهی با نگارنده، عاشقانه در راستای تعالی این سازمان کوشید. اهتمام در شناسایی و خریداری نسخة اصلی متمم قانون اساسی، اعزام کارشناسان به سازمان ملل متحد برای شرکت در دورههای آموزشیِ علم آرشیو و بازدید از پیشرفتهترین مراکز آرشیوی اروپا و آمریکا، ایجاد شورای عالی سازمان، آغاز به کار کمیسیون خریداری اسناد، برنامهریزی بهمنظور راهاندازی کارگاههای مرمت و ضدعفونی اسناد، توجه به دسترسپذیری اسناد و مدارک برای عامة مردم، و شناسایی روشهای تشویق مردم برای اهدای اسناد خانوادگی به آرشیو ملی، تنها شِمهای از طرحهای زیربنایی و میراثِ ارزشمندی است که با هدایتِ دکتر پرهام در سازمان اسناد ملی ایران به ثمر رسید و بالوپر گرفت.
آرشیو ملی برای او، حکمِ فرزندی را داشت که قلبش برای آن میتپید و نگران آیندهاش بود. دکتر پرهام در قامتِ یک آرشیویست متخصص، به شاگردان و همکارانش میآموخت که هرگاه با انگیزه و علاقه در جمعآوری، حفظ، نگهداری، اطلاعرسانی و انتشار اسناد مکتوب و ثبتوضبط مصاحبههای تاریخ شفاهی در راستای انتقالِ دانش ضمنیِ شخصیتهای منشاء اثر در تاریخ معاصر قدم بردارند به ساحتِ علم، فرهنگ و هنر ایران خدمت کردهاند و نام آنان در زمرة خادمان علم آرشیو در تاریخ این سرزمین ماندگار خواهد بود.
بختِ آرشیو ملی ایران بُلند بود که از موهبتِ حضور جانانه استاد پرهام بهرهمند شد. آرشیویستهای ایرانی به همکاری با او مفتخرند، به شاگردیاش خرسندند، و به کسب فیض از گنجینة بیبدیلِ دانش او بر خود میبالند. نام و یاد دکتر پرهام تا همیشة تاریخ بر بلندایِ فرهنگ و هنر ایرانزمین میدرخشد و روشناییبخش آیندگان خواهد بود.