بهرهمندی از پژوهشهای مبتنیبر مصاحبههای تاریخ شفاهی در سالهای اخیر رو به افزایش است و با گسترش نشر الکترونیک و انتشار منابع در فضای مجازی، رعایت نکات حقوقی (مادی و معنوی) مرتبط با انتشار دادههای برآمده از مصاحبه نیز مدِ نظر قرار میگیرد. در این راستا توجه به استفادة منصفانه از مصاحبههای تاریخ شفاهی الزامی به نظر میرسد.
استفادة منصفانه در اروپا و آمریکا بدین معنا است که مزایای مالکیت فکری مصاحبهها و بهرهبرداری از حق نشر آن، برای کاربردهای آموزشی و پژوهشی، منهای اهداف تجاری و منفعتی باشد. استفاده برای مواردی همچون نقد، نظر، گزارش، اخبار، تدریس و پژوهش جزو استفادة منصفانه تلقی میشود. درواقع حتی اگر مصاحبه دانلود و بهصورت نقلقول برای مقاصد مذکور استفاده شود، ازنظر قانونی استفادة منصفانه تلقی میشود و مجاز است. برخلاف این، اگر مؤسسه یا سازمان یا شخص حقیقی دیگری مصاحبههای اختصاصی بارگذاریشده در سایتی را عیناً با همان فرم و قالب بازنشر کند و از آن بهرهبرداری مادی کند، قانون کپیرایت را نقض کرده و از نظر قانونی قابلپیگیری است.
از جمله عوامل مؤثر بر قانون استفادة منصفانه در تاریخ شفاهی موارد زیر قابلذکر است:
- هدف و چگونگی استفاده از منابع حاصل از مصاحبههای تاریخ شفاهی
- ماهیت کار کپیرایت و اینکه برای چه اهدافی استفاده شده است
- میزان و ماهیت بخشهای مورداستفاده در ارتباط با اثر مشمول حق نشر بهعنوان یک کل
- ارزش و کاربرد اثر حاصل از استفاده از مصاحبة تاریخ شفاهی؛ یعنی نباید عیناً از مصاحبه کپیبرداری شده باشد.